De afgelopen jaren bracht VHN het overkoepelende huisomroepwerk met succes terug tot de basistaken. Daarom nu ook de vraag of de lid-omroepen het beste diezelfde tactiek kunnen volgen. Of is een bijstelling nodig, dan wel een radicale ommezwaai?

Een paar algemene principes zijn, dat:

1. Een waarde wordt bepaald door de markt van vraag en aanbod. Als de markt verandert (meer of minder schaarste), verandert de waarde mee.
2. Bij gewijzigde omstandigheden is aanpassing de beste overlevingsmogelijkheid, anders dreigt uitsterven.

Oude principes die niet altijd worden erkend. Begrijpelijk, iedereen houdt zich graag vast aan de zaken die bekend zijn, dat geeft zekerheid, daar weet je mee om te gaan. Maar de maatschappij verandert; de laatste vijftig jaar zelfs méér dan tijdens de vijfhonderd die daaraan voorafgingen...

Ziekenomroepen ontstonden na WO2 door de relatief lange tijd van ziekenhuisopnames, waarbij de ontvangst van talloze radiozenders thuis werd beperkt tot de vier van de distributie. Amusementsmuziek was schaars en gewenst. De huisomroep kon in die behoefte uitstekend voorzien en werd snel populair bij patiënten en personeel.

Inmiddels...
Ontvangstapparatuur werd veel kleiner, met behoud van geluidskwaliteit middels de FM -band. Door walkmans met cassettes, later mp3-spelers en nu ook GSM-telefoons, is inmiddels nagenoeg iedereen in staat om alle favoriete muziek op elk willekeurig moment te horen. Welk nut heeft de huisomroep dan nog?

De belangstelling voor vrijwilligerswerk neemt drastisch af. Jongeren zien de huisomroep vaak als opstap voor de lokale- of regionale omroep. Voor bestuursfuncties zijn zij nauwelijks te porren.

Ook is de gemiddelde opnameduur verkort van circa twee weken naar vier dagen. De behoefte aan ontspanning is daarmee drastisch afgenomen: wie zich erg beroerd voelt, wil alleen maar slapen.

Ziekenhuizen moeten steeds uitgebreider verantwoording afleggen aan de Rijksoverheid, dat kost personeel. Die kosten moeten elders worden bezuinigd.

En dan?
Bij de ziekenomroepen waar ik ervaring opdeed, bleek het ophalen van verzoekjes belangrijker dan het maken van de programma's. Patiënten willen het liefste bezoek en bij gebrek daaraan is de verzoekjesophaler een alternatief om een praatje mee te maken. Nu de opnameduur verkort is, staat deze functie ook wat onder druk, maar relatief het minste. Deze sociale factor wordt door ziekenhuisdirecties zeker gewaardeerd.

Draai muziek die de luisteraar wil horen en dat is vaak heel wat anders dan de favoriete keus van de programmamaker. Dit heeft alles te maken met leeftijd. let maar eens op: de meeste mensen horen graag muziek die bekend was in de tijd, dat zij tussen de tien en dertig jaar waren. De waarde van publiciteit is de laatste decennia alleen maar groter geworden. Zorg er voor, dat mensen de omroep weten te vinden, houd sponsoracties, nodig mensen uit voor studio-interviews en geef dat door aan de plaatselijke krant en de huis-aan-huisbladen.

Reorganiseer bestuursfuncties. Taken als secretaris en penningmeester spreken bij jonge mensen niet tot de verbeelding. Maar voor overzichtelijke deeltaken is het gemakkelijker om belangstellenden te krijgen - en via hun netwerk weten zij vaak interesse op te wekken voor andere deeltaken. Veel handen maken licht werk!

Tom de Graaf tijdens een uitzending in 1982. Foto: Johan van Gurp van Dagblad de Stem.

Regio's
Sinds de reorganisatie lijden veel regio's een kwijnend bestaan, inmiddels een jaar of tien. Daar staat dan wel inmiddels veel geld geparkeerd, waar niets mee wordt gedaan. Jammer, hoor! Waarom bekijken die regio's niet of hun bestaan alsnog zinvol kan zijn. En als het antwoord nee is lijkt mij opheffing de beste oplossing. Het opgebouwde vermogen kan dan terug naar de afdelingen of (als die daar de voorkeur aan geven middels een besluit op de algemene ledenvergadering) aan de centrale VHN-kas.

Mogelijk kan landelijk beter kennisbevordering opgezet worden, wat oorspronkelijk een taak van die regio's was. Zo zijn er voormalig NOS/NOB-personeelsleden, die cursussen geven over presentatie, techniek en regie.

Discussie
Dit artikel is bedoeld om een discussie op gang te brengen. Graag op argumenten, want met algemeenheden schiet niemand wat op. Ook kunnen zo regionale verschillen bekend worden: wat in Groningen werkt, hoeft dat niet in Limburg te doen. Naar de resultaten van deze discussie ben ik benieuwd. Veel radiomakers zijn 'Einzelgängers' en dat is een extra beperking.

Tom de Graaf tijdens een vorige ALV.

Dit is daarnaast mijn laatste bijdrage aan VHN. Helaas moet ik veel plezierig en nuttig vrijwilligerswerk afstoten, dat is nu mijn noodzakelijke aanpassing aan de omstandigheden. En daarmee ben ik weer terug bij de basisregels waar dit stukje mee begon.

De VHN en alle aangesloten lidorganisaties met hun medewerkers, wens ik nog een lange tijd toe, dat zij nuttig bezig kunnen zijn.

Tom de Graaf